Hoeveel aandacht heb je ooit aan een mestkever besteed? De kans is groot dat je, afgezien van een enkel natuurprogramma waarin het nederige beestje de heroïsche taak uitvoert om een mesthoop te rollen die aanzienlijk groter is dan hijzelf, er weinig reden toe hebt gehad. En toch zijn mestkevers voor onze directeur, Corius Visser, enorm belangrijk.
Hij raakt enorm enthousiast als hij ze ziet, omdat ze duidelijke bio-indicatoren zijn voor de gezondheid van de bodem. En hij ziet er de laatste tijd veel meer, dankzij de impact van het agro-ecologische, regeneratieve landbouwprogramma van de boerderij, dat gericht is op het creëren van leven en evenwicht in de bodem. Een gezonde bodem is het uitgangspunt voor al onze agrarische activiteiten, van de wijngaarden, bodembedekkende gewassen en groenten tot de voeding van onze Dexter-runderen, schapen, Indische loopeenden, kippen en meer.
“Mestkevers zijn extreem gevoelig voor veranderingen in hun leefomgeving. In veel delen van de wereld worden populaties bedreigd door de gevolgen van klimaatverandering en het wijdverbreide gebruik van kunstmatige, chemische middelen. Maar wanneer je een diverse en actieve mestkeverpopulatie hebt, zoals wij hier in Vergenoegd Löw, dan geeft dat aan dat onze bodem in goede conditie is.”
Mestkevers zijn vaak een indicator voor een succesvol herstel van een leefgebied. Waar de vegetatie is hersteld om dierenleven te ondersteunen, komen mestkevers vanzelf. En herstel dat mestkevers aantrekt, is goed voor het ecosysteem als geheel.
Corius noemt deze kevers (Coleoptera: Scarabaeidae) helden of eco-ingenieurs. "Mestkevers zijn cruciaal voor de bodemgezondheid, ze recyclen voedingsstoffen en verbeteren de bodemstructuur. Ze graven tunnels om hun voedingsrijke mest te begraven. Hun activiteit verbetert de bodemstructuur en het waterbergend vermogen en bevordert de beluchting, waardoor er een goede zuurstofstroom naar plantenwortels en micro-organismen ontstaat. Door hun gegraaf gaan ze bodemverdichting tegen. Dat is een zegen voor wortelsystemen, die dieper in de grond kunnen doordringen om het vocht en de voedingsstoffen te vinden die ze nodig hebben.".
“Maar dat is nog niet alles. Door hun spijsvertering versnellen ze de afbraak van organisch materiaal, waardoor essentiële voedingsstoffen, van stikstof en fosfor tot kalium, vrijkomen die door planten kunnen worden opgenomen. Tegelijkertijd werken ze, door mest van het bodemoppervlak te verwijderen waar het ongedierte zou kunnen aantrekken, in feite als natuurlijke ongediertebestrijders. Dat is vooral belangrijk met de groei van onze veestapel op de boerderij.”
We hebben bijvoorbeeld de grootste kudde Dexter-runderen van alle wijngaarden in de West-Kaap. Zij, de schapen, ganzen, Indische loopeenden en ander pluimvee, helpen allemaal de grond te bemesten. De mestkevers zorgen ervoor dat hun mest wordt afgebroken en bijdraagt aan de biomassa van de bodem.
Met andere woorden, het ecologisch begrazende vee, als leverancier van mest, beïnvloedt direct de populatieomvang van mestkevers en komt indirect ten goede aan mestkevers door de leefomgeving en voedselbronnen voor herbivoren te verbeteren. En de diversiteit aan mestsoorten van regeneratief gehouden vee kan diverse mestkeverpopulaties ondersteunen, wat bijdraagt aan de algehele gezondheid van het ecosysteem.
En te bedenken dat, terwijl wij rustig over de boerderij wandelen, dit alles zich onder onze voeten afspeelt.
Het is buitengewoon om te bedenken dat letterlijk elke handvol aarde wemelt van de activiteit. Niet alleen van mestkevers. Er zitten meer levende organismen in die handvol dan er mensen op aarde zijn. Al die bacteriën, schimmels en talloze andere micro-organismen eten, scheiden uit, wisselen stoffen uit en communiceren zelfs met elkaar. Samen bepalen ze de gezondheid, het leven, de vruchtbaarheid, de dichtheid en de porositeit van de bodem die ons uiteindelijk in leven houdt, samen met zoveel dierlijk en plantaardig leven.
Om maar een voorbeeld te noemen: bacteriën zijn de meest voorkomende en diverse organismen in de bodem. Ze gedijen in de wortelzone en voeden zich met wortelafscheidingen (exudaten) die bestaan uit suikers, aminozuren en organische zuren. Ze helpen de bodem fysiek te stabiliseren en de plantengroei te stimuleren.
En dan hebben we het nog niet eens over schimmels, rondwormen of de vele, vele andere populaties micro-organismen onder de grond.
Waarom doen zoveel mensen deze fundamentele levenskracht dan af als 'vuil'? Vraag de volgende keer dat je iemand hoort praten over aarde als 'vuil' of 'grond' eens na te denken over wat ze net gezegd hebben. Die aarde houdt ons in leven. Die aarde helpt ons gezonde, evenwichtige planten, bodembedekkende gewassen, kruiden en groenten te verbouwen die onze keukens bevoorraden. Die aarde is letterlijk de grond waarop ons vee groeit, die ervoor zorgt dat ze gezonde dieren zijn, essentiële schakels in ons regeneratieve programma en de bron van een deel van de essentiële dierlijke eiwitten die op het bord van onze gasten belanden.
Hoe je de tunnels van mestkevers kunt vinden – een praktische stapsgewijze handleiding:
- Zoek naar verse mest: zoek naar mestvlekken die nog vochtig zijn of slechts een dag of twee oud (dat is de periode waarin tunnelgravers het meest actief zijn).
- Kijk goed rond de randen: zoek naar kleine ronde gaatjes (ongeveer 1 tot 3 cm breed) of losse, vers omgewoelde aarde naast de mest. Dit zijn tunnelingangen.
- Kijk rustig toe: wacht een paar minuten. Misschien zie je kevers de gaten in- of uitvliegen, met stukjes mest.
- Voorzichtig voelen (optioneel): Gebruik een dun stokje om te voelen of er een holte onder het oppervlak zit, maar graaf niet te diep en beschadig de tunnel niet.
- Maak foto's en aantekeningen. Ga vervolgens verder zonder de plek te verstoren.